DILI, 29 Jullu 2026, GKI---Segundu Vise Primeiru Ministru, Mariano Assanami Sabino loke sesaun plenaria Parlamentu Foinsae Nian (PFN) periodu dalima (2024-2026), iha Salaun Palasiu Nobre Lahane, Dili, Timor Leste.

Hafoin abertura sesaun plenaria PFN, Asanami fo hanoin katak,  nudar jerasaun foun husi membru parlamentu foinsa’e nian ne’ebé iha futuru sei sai lider tenki kuda iha   hanoin katak  estadu   direitu demokratíku, mai husi  esforsu husi  luta naruk atu dignifika povu no rai ida ne’e. Tanba ne’e, Asanami hatutan,  wainhira lider futuru   sira harii patidu hodi   sai lider tenki reprezenta povu hanesan atual Parlamentu Nasional.

“La’os tuir fali partidu politíku nia hakarak tanba demokrasia ne’e iha buat rua mak demokrasia reprezentativu no partisipativu. Signifika sai lider la’os de’it atu reprezenta povu maibé tenki ho partisipativu katak tun iha terenu hodi rona no haree direita kondisoens povu nia sofrementu sira oinsá halo debate,” tenik Asanami.

Wainhira ita boot sira sei sai membru parlamentu foinsa’e, tuir Asanami, la to’o de’it iha ne’e maibé iha mós demokrasia deliberativu katak asuntu no lei sira ne’ebé kabe ba iha ema hotu nia moris no ema hotu nia interese ba povu nia terus susar.

Nune’e  mós NGO sira,  Asanami hatutan,  deliberativu katak loke dalan ba debate asuntu hotu-hotu ho ida ne’e tenki halo funsaun hanesan parlamentu ho lojiku katak lejisladór iha ne’ebá iha proposta lei no projetu lei kuandu mai husi parlamentu, ne’e bolu projetu lei. Proposta lei ne’e bai-bain governu mak fó liu husi konsellu ministru entrega ba iha parlamentu nasional atu halo debate funsaun ida seluk mak aprova orsamentu no halo kontrolu sosiál ida ne’e mak iha parlamentu nasionál opozisaun sira tenki halo debate hodi kontrolu sosiál ba governu liga ba atividade no projetu sira iha terenu nia utilidade ba povu iha ka lae no orsamentu gasta tuir nia dalan ka lae ida ne’e mak parlamentu nia funsaun prinsipal.

Governante ne’e mós enkoraja,  membru parlamentu foinsa’e periodu da-Lima atu iha futuru hakarak sai lideransa politíku tenki hahú halo negosiu atu bele iha finanseiru ne’ebé naton atu partidu kandidata sai lider.  Labele husu ba estadu atu hola kareta maibé oinsá mak buka rasik osan atu bele investe ba iha partidu no povu inklui atu kria kampu traballu rasik. Ida ne’e mak ita nia estadu ida ne’e hakarak kria joven sira ne’ebé bele kria kampu traballu la’os ba buka servisu.

Membrus PFN nain 105, tuir Asanami, mos iha resposabiliza hotu ba futuru povu no nasaun RDTL. Atividade sesaun plenaria PFN ne’e, hahu loron 29-30 Juilu 2026 no sei kontinua ho atividade vizita ba Orgaun Soberania Estadu RDTL nian.

Durante loron rua ne’e, membrus PFN sira, debates problema sosias ne’ebe durante tinan tolu (2024-2026), sira deteta iha komunidades nia moris no rezumu sai dokumentus ida hodi rekomenda ba Orgaun Soberania RDTL hodi konsidera ho solusaun positivu ba pobu hotu nia nesesidades moris dignu.

Marka prezensa iha sesaun abertura plenaria PFN ne’e, Presidenti Konselu Nasional Juventude Timor Leste, Maria Dadi Magno no kargus dirasaun no xefias MJDAK nian.  #MédiaMjdak