DILI, 22 Juilu 2026, GKI-- Konsellu Ministrus (KM) ho
Lideransa Primeiru Ministru, Kay Rala Xanana Gusmao, diskuti no aprova leis
konaba Siber seguransa, saude no edukasaun sivika, prevensaun korupsaun no
planeamentu estratejikus ba Orsamentu Jera Estadu (OJE) 2027 nian.
Ministru Juventude Desportu Arte no Kultura, Nelyo Isaac
Sarmento ho membrus governu, IX Governu partisipa iha sorumutu importante ne’e,
Kuarta (22/7), iha Palasiu Governu RDTL.
KM analiza
aprezentasaun preliminár husi Ministru Prezidénsia Konsellu Ministrus, Agio
Pereira, konaba proposta autorizasaun
lejizlativa krime no prosesu penál iha ámbitu
siberseguransa no definisaun rejime jurídiku ba siberespasu nasionál.
Inisiativa ne'e ho objetivu, prepara pakote lejizlativu integradu kona-ba
siberseguransa ne'ebé inklui, Estratéjia
Nasionál Siberseguransa, Rejime jurídiku ba seguransa siberespasu nasionál, Rejime
ba servisu dijitál, enkuadramentu penál no prosesuál penál ba krime sira iha
ambiente dijitál.
Nune’e, bele hametin
kuadru jurídiku nasionál, prevensaun no kombate kriminalidade informátika,
protesaun ba siberespasu nasionál, no resposta ba ameasa no risku iha ambiente
dijitál, tuir prinsípiu konstitusionál no padraun internasionál.
KM mos aprova
projetu Rezolusaun Governu kona-ba kriasaun Komisaun Interministeriál ba
Monitorizasaun Projetu Konstrusaun Ospitál Militár (Ospitál Amizade
Timor-Leste-Xina). Komisaun ne'e, ho natureza téknika no konsultiva, sei
garante, koordenasaun entre entidade públika sira ne'ebé envolve, monitorizasaun
faze hotu projetu nian, monitorizasaun kumprimentu ba prazu no rekizitu tékniku
no legal, identifikasaun obstákulu no promosaun solusaun koordenada.
Komisaun ne'e hala'o nia funsaun liuhosi grupu traballu rua,
grupu ba koordenasaun ezekutiva, kompostu
husi membru governu no sira-nia reprezentante, grupu ba akompañamentu tékniku, halibur
reprezentante hosi ministériu, instituisaun públika, no espesialista sira.
Konaba Ospitál Amizade Timor-Leste-Xina sei hametin
kapasidade operasionál F-FDTL, komplementa servisu saúde nasionál, hadi'a
resposta ba emerjénsia no kontribui ba
reforsu kapasidade nasionál iha área saúde.
KM aprova, projetu Rezolusaun Governu ne'ebé aprezenta husi
Ministru Interiór, Francisco da Costa Guterres, ne'ebé estabelese Komisaun
Edukasaun Sívika ba Pás no Dezenvolvimentu. Rezolusaun Governu ne'e, define objetivu, prinsípiu no estrutura komisaun
nu'udar mekanizmu koordenasaun atu dezenvolve estratéjia no koordena asaun sira
hodi promove edukasaun sívika iha nível nasionál.
Objetivu prinsipál komisaun ne’e mak hametin
konxiénsia sívika sidadaun sira-nian no promove kultura dame, bazeia ba
prinsípiu sira hanesan la-violénsia, demokrasia, rekonsiliasaun, partisipasaun
ativa iha dezenvolvimentu nasionál.
Komisaun organiza bazeia ba, Komisaun Interministeriál, Komité Ezekutivu,
Sekretariadu Programa Intervensaun tolu mak
edukasaun ba sidadania, parseria ba dame no inisiativa komunitária.
Komisáriu Komisaun Anti Korrupsaun (KAK), Rui Pereira dos
Santos, aprezenta ba Konsellu Ministrus Sumáriu Ezekutivu Siklu Daruak ba
Revizaun Implementasaun Konvensaun Nasoins Unidas kontra Korrupsaun.
Revizaun siklu daruak foka ba aplikasaun dispozisaun sira
ne'ebé relasiona ho medidas ba prevensaun korrupsaun, rekuperasaun ativus ho prosesu
avaliasaun ne'e koordena hosi Eskritóriu Nasoins Unidas kona-ba Droga no Krime
(UNODC) no inklui, auto-avaliasaun, apresiasaun hosi Estadu parte sira seluk, vizita
ba nasaun. Sumáriu ezekutivu ne'e halo sínteze ba progresus, dezafiu prinsipál
no rekomendasaun atu hametin medidas prevensaun no kombate korrupsaun.
Iha fatin hanesan, Ministru Planeamentu no Investimentu
Estratéjiku, Gastão Francisco de Sousa, aprezenta
kona-ba elaborasaun Planu Médiu Prazu
2026–2030, iha ámbitu faze finál implementasaun Planu Estratéjiku
Dezenvolvimentu 2011–2030.
Aprezentasaun Gastao foka ba, avaliasaun progresu
implementasaun PED 2011–2030, identifikasaun ajustamentu sira ba PMP 2026–2030,
konkluzaun avaliasaun no matadalan polítika estratéjika, prioridades ba setór
dezenvolvimentu prinsipál no asaun prioritária ba prazu badak.
Alein de ne’e, Ministra Finansas, Santina José Rodrigues F.
Viegas Cardoso, aprezenta
kona-ba preparasaun Orsamentu Jerál Estadu (OJE) ba tinan 2027, ho
abordajen orsamentasaun bazeia ba prioridade polítika no utilizasaun estimativa
futuru.
Aprezentasaun Santina, destaka ba prosesu preparasaun OJE 202, pontu situasaun
servisu husi Komité Revizaun Polítiku, prioridades polítikas Governu, metodolojia
dezenvolvimentu proposta, enkuadramentu estimativa orsamentu pluriannual.
Tuir Santina, pasu tuirmai, elaborasaun propostas, análize no avaliasaun
opsaun orsamentál, ne’ebe KM apoia
ho orientasaun Komité Revizaun Polítiku
kona-ba Prioridade Polítika 28 Governu. Identifikasaun entidade responsável ba
elaborasaun proposta detallada, estimativa kustu tinan barak, kalendáriu
implementasaun no indikadór dezempeñu no estimativas ba Futuru ba prosesu
preparasaun OJE ba tinan lima oin mai.
Ikusliu, KM deside
atu aprova tetu indikativu hamutuk dolar amerikanu biliaun 2,1 (US$ 2.1
biliões) ba Orsamentu Jerál Estadu 2027 nian.
Ministru Juventude, Desportu, Arte no Kultura, Nelyo Isaac Sarmento, hateten, asuntu sira ne'ebé diskute iha Konsellu Ministrus, relevante tebes ba dezenvolvimentu nasaun, espisiálmente iha área siberseguransa, saúde, edukasaun sívika, no planeamentu orsamentál ne'ebé sei benefisia juventude sira no komunidade tomak. #MediaMJDAK
MediaMJDAK
22 - 07 - 2026
fahe ba facebook