BAUKAU, 20 Agostu 2026, GKI—Prezidenti Republika
Demokratika Timor Leste, Jose Manuel Ramos Horta afirma, misaun importante
F-FDTL agora no futuru mak proteze
Projetu Greater
Sunrise (GS) liu husi asgura seguransa maritima forte iha area tasi Timor Leste
nian.
Afirmasaun Panglima Supremu RDTL ne’e nudar ordem militar ba autoridade komando
F-FDTL iha komemorasaun loron moris Forsa Libertasaun Nasional Timor Leste
(FALINTIL) ba da-51, iha Postu Kelikai,
Munisipiu Baukau, Kinta (20/08).
Prezidente
Republika, Horta iha diskursu, konsidera protesaun ba espasu marítimu nasionál no
projetu Greater Sunrise nudar afirmasaun
soberania nasionál no kapasidade Timor-Leste nian atu jere ninia rekursu naturáis
sira.
Maibe
tuir PR Horta, impossivel Timor Leste atu
jere mesak Zona Ekonómika Ezkluziva ne'ebé luan. Tanba atu alkansa estabelesementu
seguransa maritima ho kredivel loloos, PR Horta hateten, Estadu RDTL tenke
parseria forti ho Governu Australia.
“Husu
filafali atu sensu komún mak manán iha kestaun ida-ne'e, liuhusi inisia
negosiasaun séria sira ho objetivu atu fahe responsabilidade no kustu sira ba
patrullamentu, monitorizasaun no kontrolu ba ita-nia tasi sira," PR fo
hanoin.
Hafoin reuniaun lider soberanu,
veteranu, diplomata no sidadaun sira, PR Horta hato’o omenajen kle'an ba mártires sira, erói sira
ne'ebé sei moris no esforsu konjuntu husi Rezisténsia Armada, Rede Klandestina,
no Frente Esterna.
Xefe
Estadu destaka, forsa morál ne'ebé
estraordinária no sakrifísiu boot husi kombatentes sira-ne'e hasoru dezafiu
ne'ebé maka'as tebes, tau ona fundasaun ne'ebé sobu labele ba independénsia
Timor-Leste nian.
Evolusaun
setór defeza nasionál nian, PR rekunese, transformasaun ne'ebé susesu husi
FALINTIL nu'udar movimentu libertasaun nasionál ida ba F-FDTL nudar instituisaun
repúblikana modernu ida ne'ebé hakru'uk ba estadu direitu no valór demokrátiku
sira.
PR subliña, nesesidade atu moderniza forsa
armada hodi hatán ba ameasa kompleksu husi sékulu 21, inklui atake sibernétiku,
krime transnasionál, risku husi intelijénsia artifisiál no mudansa klimátika.
Atu atinje ida-ne'e, Prezidente Republika husu Governu investe iha rekursu umanu no hametin parseiria
defeza estratéjika no ezersísiu konjuntu ho aliadu sira hanesan Austrália,
Portugál no membru nasaun ASEAN sira atu garante pás no estabilidade rejionál.
Tanba
ne’e, PR Horta husu ba joven no lider atuál sira, hodi redefíne patriotismu ba
era modernu. Jerasaun ohin loron nian tenke onra legadu FALINTIL nian la'ós
liuhusi sakrifísiu iha kampu funu, maibé liuhusi governasaun di'ak,
integridade, respeitu ba instituisaun sira no buka-tuir prosperidade ne'ebé
hanesan ba ema hotu. Hodi fó-hanoin nasaun katak pás loloos ezije justisa
sosiál, edukasaun, no protesaun ambientál. Husu ba ema timoroan hotu atu transforma
independénsia ne'ebé manán ho susar ida-ne'e ba nasaun ne'ebé dezenvolvidu no
inkluzivu, iha ne'ebé la iha sidadaun ida mak husik hela iha kotuk.
Tuir tema Jeral ba komemorasaun loron FALINTIL ba dala-51 maka “Onra
Mártires Da Patria, Kompromisu ho Estabilidade no Dame”. Tanba ne’e. Presidente
Republika, Jose Ramos Horta konsidera, komemorasaun ne'e momentu ida ne'ebe
importante teb-tebes ba martires sira ne'ebe fakar ran Iha foho matebian nee
iha tinan hirak liu ba kotuk, husi sira nia fakar ran nee mak ohin loron
Timor-Leste sai nasaun soberania ida.
Airin bandeira ne'ebe hari ona Iha foho matebian nia
tutun, tuir Horta, sai simbolu nasional ida ba Timor oan tomak
tanba populasaun barak mak lakon vida
husi hahalok okupasaun husi estranjeiru nian. Tanba komemorasaun ne’e sai
nu’udar momentu importante atu hato’o onra no homenagem ba mártir sira
hodi hametin espírito patriotizmu,
unidade nasional, estabilidade no dame iha Timor-Leste.
Komemorasaun ne'e hetan partisipasaun masimu husi membru guvernu Dasia Presidente Tribunal rekursu, Orgaun Soberania, Xefi Estadu Maior General F-FDTL Tenente General Falur Rate Laek, Xefi Estadu Maior General Reformadu Taur Matan Ruak, Xefi Estadu Maior General Reformadu Lere Anan Timur, General TNI, General Forsa Armada Malaysia, nomos Autoridade lokal husi Postu Administrativu Quelikai nomos Presidente Autoridade Munisipiu sira, Veterano sira, lia nain nomos komunidade husi Postu Administrativu Quelikai nian tomak. #MediaMjdak
MediaMJDAK
20 - 08 - 2026
fahe ba facebook